Thực Tập Cách Ăn Chánh Niệm

Vị thầy Jan Chozen Bays đã dạy ta cách làm cho bữa ăn thành dịp để biết ơn, thưởng thức và nuôi dưỡng thực sự.

  Ta được nghe trong nhà thiền câu "khi đói, hãy ăn." Bất cứ lúc nào ăn uống, ta nên có dịp hướng sự chú tâm mạnh mẽ của mình vào trải nghiệm lúc ta chỉ dùng thời gian để ăn.

Thường nghĩ ăn uống là cần mau chóng hoàn tất trong lúc có nhiều việc khác, như ta ăn lúc nói điện thoại, hoặc khi làm trên máy tính thì chính lúc dễ ăn nhanh đó ta cần nhận biết.

Khoảnh khắc ăn uống là lúc duy chỉ bản thân sinh tồn khác với bản lai, Phật  tánh sẵn có không ở nơi này hoặc thời điểm nào khác; tánh Phật như truyền thống Shangpa Tây Tạng đề cập "Gần đến mức bạn không thể thấy, đơn giản đến mức bạn không thể tin."

Trải qua thời gian hoạt động tích cực, ta càng thấy thoải mái và mãn nguyện hơn trong đời. Ăn chánh niệm mang cho ta nhiều cơ hội sống trọn vẹn và trải nghiệm sinh động hiện ra trong không gian vô tận của nhận thức rộng mở.

Ăn chánh niệm, ta thận trọng nhận biết toàn bộ nhận thức của mình đến niềm vui trong các cảm giác, suy nghĩ và cảm xúc cơ thể đã sinh khởi hay biến mất khi ta ăn. Quan trọng lúc quan sát này, ta không chỉ trích hay phán xét, chỉ dành chú ý và nhận thấy rõ màu sắc, hình dạng thực phẩm (như thể chiêm nghiệm tác phẩm nghệ thuật) đến thay đổi vị giác và mùi thơm thực phẩm, hay thậm chí là âm thanh thức ăn. 

 

Hình minh họa hoạt hình về người phụ nữ đang thiền định trước khi ăn

Ăn uống có thể là cửa ngõ đi vào giáo pháp, bởi khi thực sự có mặt ở bất cứ việc gì, ta sẽ mở cánh cửa Hiện Diện Vĩ Đại là nguồn dinh dưỡng chân thật vô tận. Dưới đây là năm bước ta có thể thực tập ăn chánh niệm trong mỗi bữa ăn:

 1. Khởi Đầu Bằng Sự Biết Ơn

Bắt đầu bữa ăn của mình bằng lời cầu nguyện truyền thống, có thể từ lúc ấu thơ. Hoặc ta có thể dành vài phút im lặng tưởng nhớ tất cả mọi người (nông dân, vận chuyển, bán hàng, thu ngân) và các chúng sinh khác (côn trùng, ong, giun đất) đã góp phần tạo ra thực phẩm mình ăn.

Hình dung các người đó đang quây quần bên bàn ăn và cảm ơn họ. Nghiên cứu cho thấy một nghi thức nhỏ trước lúc ăn giúp ta ăn uống chánh niệm hơn và với lượng vừa phải.

 2. Đối Xử Tốt Với Dạ Dày Của Mình

Ta thường ít lắng nghe cơ thể và bỏ qua những bài học mà thân này mang lại cho mình trong từng khoảnh khắc. Trước lúc dùng miếng đầu tiên, ta hãy chú ý đến dạ dày của mình. Ta sẽ cảm thấy thoải mái khi ăn với lượng thức ăn bao nhiêu? Một, hai, hay ba chén?

 

 

Hình minh họa hoạt hình về người phụ nữ đang ăn

Đáp ứng bản thân hai phần ba lượng thức ăn để bắt đầu, sau khi dùng xong thì kiểm tra lại dạ dày mình. Ta đủ no chưa? Lưỡi có thể nói muốn nếm thêm các vị, nhưng liệu dạ dày có thực muốn nhiều hơn để làm việc không? Mình có thể học cách đưa ra quyết định hàng ngày như vậy từ nhận thức bao quát chứ không phải từ ham muốn hay ép buộc. Quyết định sẽ mang lại các lựa chọn và lựa chọn mang lại tự do.

 3. Dùng Miếng Đầu Tiên Một Cách Chánh Niệm

Dành vài phút nhấm nháp miếng ăn hoặc ngụm nước trước, nhắm mắt lại và tập trung hoàn toàn vào miệng sẽ có lợi ích. Chú ý sự thay đổi của hương vị, nhiệt độ và thức ăn. Giữa bữa ăn ta nên dừng lại và uống một ít nước để làm mới vị giác. Khoảng dừng như vậy cho phép ta thưởng thức thêm vị tươi mới của "miếng đầu tiên".

 4. Ăn Chậm Rãi

Mất hai mươi phút để hormone no được giải phóng và đến não, báo hiệu bao tử đã chứa đủ. Ăn chậm lại có thể giúp ta ăn uống hợp lý hơn và bộc lộ những thói quen được hình thành từ trước.

 

 

Hình minh họa về người phụ nữ đang ăn

Thử dùng bữa bằng tay không thuận thì có vẻ buồn cười và hài hước, hoặc thử đặt thìa xuống giữa các lần ăn. Không nên có thêm miếng nào cho đến khi miếng đầu tiên được nhai kỹ, thưởng thức và nuốt trọn, hoặc muốn dùng ít hơn và tận hưởng nhiều hơn thì nên ăn chậm lại.

 5. Nuôi Dưỡng Chúng Sinh Bên Trong

Số lượng sinh vật sống trong ruột còn nhiều hơn số lượng tế bào người trong cơ thể. "Bộ gen thứ hai" gồm 100 nghìn tỷ sinh vật này liên quan nhiều khía cạnh sức khỏe ta, bao gồm chức năng miễn dịch, tăng cân quá mức, sức khỏe tim mạch và thậm chí cả sức khỏe tinh thần. (chú ý: vi khuẩn có lợi phát triển mạnh nhờ "thực phẩm thật", không là thực phẩm chế biến sẵn.)

Vậy sau khi ăn, ta hướng sự chú tâm của mình đến toàn bộ sinh vật nhỏ bé ở trong bụng. Gửi đến chúng lòng từ và lời chúc sức khỏe tốt đẹp để tiếp tục hỗ trợ cơ thể, trái tim và tâm trí ta.

Sau cùng, mở rộng phạm vi tâm từ bằng lời cầu nguyện "Nguyện tất cả chúng sinh được nuôi dưỡng tốt như nhau, cả bằng thức ăn, thức uống và cả bằng món ăn ngon nhất - thức ăn của giáo Pháp."

  Jan Chozen Bays/1 tháng 11 năm 2025 

(theo Lion's Roar/)

 

Việt dịch Hữu Mỹ